Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho sự phát triển về thể chất, nhận thức, tình cảm xã hội và thẩm mỹ cho trẻ em. Những kỹ năng mà trẻ được tiếp thu qua chương trình chăm sóc giáo dục mầm non sẽ là nền tảng cho việc học tập và thành công sau này của trẻ. Do vậy, phát triển giáo dục mầm non, tăng cường khả năng sẵn sàng đi học cho trẻ là yếu tố quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Những năm đầu đời đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hình thành nhân cách và phát triển năng lực của trẻ, bởi tuy trẻ bẩm sinh đã có khả năng tiếp thu học tập, não bộ đã được lập trình để tiếp nhận các thông tin cảm quan và sử dụng để hình thành hiểu biết và giao tiếp với thế giới, nhưng thiên hướng học tập của trẻ có thể bị hạn chế bởi nhiều yếu tố như thể chất, nhận thức và tình cảm xã hội. Việc được hưởng sự chăm sóc và phát triển tốt từ lứa tuổi trẻ thơ sẽ góp phần tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển trong tương lai của trẻ. Giáo dục mầm non sẽ chuẩn bị cho trẻ những kỹ năng như tự lập, sự kiềm chế, khả năng diễn đạt rõ ràng, đồng thời hình thành hứng thú đối với việc đến trường tiểu học, tăng khả năng sẵn sàng để bước vào giai đoạn giáo dục phổ thông.

Tuy nhiên, để trẻ vào lớp 1 cần có 5 lĩnh vực phát triển là kỹ năng ngôn ngữ và nhận thức; kỹ năng giao tiếp và hiểu biết chung; sự trưởng thành tình cảm; năng lực xã hội; sức khỏe và thể chất. Nhưng theo báo cáo đánh giá phát triển trẻ thơ ở Việt Nam năm 2013 do Bộ GD và ĐT, Tổ chức Hỗ trợ phát triển giáo dục của Nga, Học viện Offord ở Canada và Ngân hàng Thế giới đồng thực hiện thì hiện nay ở Việt Nam có đến 50% trẻ em được xác định là có nguy cơ bị thiếu hụt hoặc bị thiếu hụt ít nhất một trong năm kỹ năng cần thiết để bắt đầu đi học. Ngoài ra, qua khảo sát cũng cho thấy trẻ được đi học mẫu giáo liên tục từ 3 – 5 tuổi có lợi thế nhiều hơn cho mức độ sẵn sàng đi học của trẻ và có tỷ lệ thiếu hụt thấp hơn trẻ không được đi học liên tục từ 3 – 5 tuổi, đặc biệt là ở lĩnh vực phát triển kỹ năng giao tiếp và hiểu biết chung. Vì vậy, công tác dạy trẻ giao tiếp có văn hóa trong trường mầm non cần được xây dựng ngay từ ban đầu, bởi giáo dục Mầm non là giai đoạn đầu tiên trong tiến trình giáo dục của một đời người, góp phần xây dựng nền tảng ban đầu của nhân cách con người. Để giúp phát triển khả năng giao tiếp có văn hóa cho trẻ trong trường thì mỗi người thầy, cô chính là trung tâm trong việc truyền kỹ năng văn hóa giao tiếp cho trẻ. Bởi vì, trường học là truyền bá những nét đẹp văn hóa một cách khuông mẫu, nét đẹp văn hóa trong giao tiếp.

Có thể thấy, tăng cường khả năng sẵn sàng đi học cho trẻ mầm non là nhiệm vụ rất quan trọng trong công tác nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục, tạo tiền đề cho trẻ 5 tuổi bước vào lớp một, vào giai đoạn giáo dục phổ thông nhằm góp phần đưa sự nghiệp giáo dục phát triển bền vững. Để thực hiện được điểu này, trong thời gian tới, giáo dục mầm non cần tập trung ưu tiên các nguồn lực xây dựng cơ sở vật chất, nhân lực, chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi để trẻ bị thiếu hụt hoặc có nguy cơ bị thiếu hụt, trẻ có hoàn cảnh khó khăn và trẻ dân tộc thiểu số phát triển toàn diện các lĩnh vực, đặc biệt chú trọng đến phát triển ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm xã hội, kỹ năng giao tiếp và hiểu biết chung. Ở lứa tuổi mầm non trẻ bắt đầu có ý thức về bản thân, bắt đầu chuyển sự tìm hiểu thế giới xung quanh của các đồ vật trước đây sang một lĩnh vực trở thành chủ yếu. Đó là những nguyên tắc, những hành vi chuẩn mực đạo đức thông qua giao tiếp với người lớn, bạn bè. Từ đó tính cách, nhân cách của trẻ được hình thành.

Để đảm bảo cho sự phát triển về nhân cách của trẻ, phụ thuộc vào phần lớn khả năng giao tiếp của trẻ thông qua các hoạt động khác nhau. Qua giao tiếp trẻ lĩnh hội các tri thức từ đó hình thành và phát triển nhân cách.

Nhìn lại công tác giáo dục nói chung và giáo dục thói quen hành vi giao tiếp có văn hóa cho trẻ em nói riêng, hiện nay còn nhiều bất cập chưa chú ý đúng mức. Do trình độ dân trí ở một số địa phương còn thấp, sự tiếp thu những tinh hoa văn hóa còn hạn chế, đời sống lạc hậu, kinh tế khó khăn, ngôn ngữ bất đồng…sự nhận thức về giao tiếp có văn hóa của một số phụ huynh chưa đồng đều, bản than cha, mẹ và những người thân trong gia đình chưa gương mẫu. Phương pháp giảng dạy của giáo viên trong việc lồng ghép giáo dục chưa được thường xuyên.

Trường mầm non chính là cái nôi đầu tiên giúp trẻ hình thành và phát triển nhân cách, là nơi đặt nền móng đầu tiên cho sự nghiệp trồng người. Các nhà giáo dục đã đưa ra nhiệm vụ quan trọng để định hướng cho việc chăm sóc và giáo dục trẻ một cách đúng đắn, trong đó việc hình thành thói quen giao tiếp có văn hóa, thói quen văn hóa. Để tạo điều kiện cho trẻ có một cơ thể khõe mạnh, có phẩm chất đạo đức, lĩnh hội những tri thức và chuẩn mực, hành vi đạo đức và giáo dục những thói quen tốt ngay từ lúc trẻ còn ở lứa tuổi mầm non.

Trí nhớ của trẻ mầm non là trực quan hình tượng. Sở dĩ trẻ nhớ được là do trẻ đã được trải nghiệm, được nhìn thấy. Chính vì thế giáo viên, người lớn phải luôn gương mẫu, dạy tập trẻ mọi lúc, mọi nơi nhằm hình thành cho trẻ những kỹ năng sống ban đầu.

Từ những vấn đề trên chúng ta sẽ nhận thấy được rằng hình thành thói quen giao tiếp có văn hóa cho trẻ mầm non thực sự là một điều cần thiết, bởi việc giáo dục và đào tạo trong nhà trường không chỉ chú trọng tạo ra những con người giỏi về kiến thức mà còn phải hoàn thiện về nhân cách, đạo đức, cách cư xử nhất là ở lứa tuổi mầm non.

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHI TIẾT TẠI ĐÂY